Artikel: verschenen in Security Management, april 2008
Dinsdag, 31 maart 2009
Camera’s op bedrijventerreinen
Beveiliging- of toezichtcamera’s vormen steeds vaker de spil van publiekprivate samenwerkingsverbanden (PPS) op openbare bedrijventerreinen. De camerabeelden verschaffen een basis voor informatiegestuurde handhaving en opsporing. Camera’s ten behoeve van de ‘openbare’ veiligheid zijn echter een gevoelig onderwerp. Privacybelangen en (internationale) wetgeving spelen daarbij immers een belangrijke rol.
Door Frank Schouwstra (www.panopticam.nl)
Dit artikel gaat dieper in op drie vragen vanuit de praktijk:
1. Hoe bepaal je de keuze tussen camerabeveiliging en cameratoezicht?
2. Mogen camera’s bestemd voor beveiliging de openbare weg in beeld brengen?
3. Welke persoonsgegevens mag je aan elkaar verstrekken en zo ja wanneer?
Camerabeveiliging of -toezicht?
Camerabeveiliging dient het beveiligen van private eigendommen en is gebonden aan het wettelijk regime van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp). Cameratoezicht dient alleen ingezet te worden ter handhaving van de openbare orde in het publieke domein. Dit valt onder het regime van artikel 151c van de Gemeentewet en de Wet politiegegevens (Wpg). Onderstaande vragen zijn bepalend voor de keuze tussen camerabeveiliging of cameratoezicht:
1. Betreft het een openbaar gebied?
2. Is er sprake van een probleem in de openbare orde? Waaruit blijkt dan?
Voor verduidelijking van het begrip ‘openbaar’ dient aansluiting gezocht te worden bij artikel 1 van de Wet Openbare Manifestaties. Met ‘openbaar’ wordt bedoeld een ruimte of plaats waar iedereen vrij kan komen en gaan zonder dat er sprake is van enig beletsel. Het begrip ‘probleem openbare orde’ is niet eenvoudig te definiëren. Of daar sprake van is zal moeten blijken uit feiten en omstandigheden.
Op de bovenstaande twee vragen zijn vier antwoorden mogelijk:
1. Openbaar gebied zonder een openbaar orde probleem. Keuze: camerabeveiliging.
2. Openbaar gebied met openbaar orde probleem. Keuze: cameratoezicht of camerabeveiliging.
3. Niet openbaar gebied zonder een ‘orde’ probleem. Keuze: camerabeveiliging.
4. Niet openbaar gebied met een ‘orde’ probleem. Keuze: camerabeveiliging.
Dit artikel gaat alleen over camerabeveiliging en/of cameratoezicht op openbare bedrijventerreinen. In dat kader worden alleen de eerste twee antwoorden verder besproken. Enkele redenen om te kiezen voor camerabeveiliging:
1. bedrijven houden zelf de regie over de camera’s en verkregen beelden;
2. beelden vallen onder het regime van de Wbp;
3. toepassing is in principe oneindig (cameratoezicht is tijdelijk);
4. besluitvormingsprocessen verlopen sneller;
5. minder afhankelijk van politieke schommelingen;
6. eenduidiger wie de kosten draagt;
7. minder gebonden aan (Europese) wet- en regelgeving.
Valt de beslissing bij antwoord twee uit in het voordeel van cameratoezicht dan zijn ondermeer de volgende aandachtspunten van belang:
1. welke feiten en omstandigheden vormen de grondslag;
2. de politiek (gemeenteraad) beslist;
3. toepassing is in principe tijdelijk;
4. bestuursorganen mogen geen derden beveiligen;
5. de politie heeft de regie;
6. beelden vallen onder het regime van de Wet politiegegevens;
7. de onzekerheid over het besluit cameratoezicht en beoordelingsrichtlijnen.
Beoordelingsrichtlijnen
Lid 8 van artikel 151c Gemw verwijst naar een algemene maatregel van bestuur (AMvB). De AMvB had als doel het waarborgen van de kwaliteit van het cameratoezicht door middel van een certificatieregeling. Vooruitlopend op de AMvB had het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) te Utrecht een certificatieregeling opgezet. Als toetsingskader voor deze certificering dienden twee beoorde-lingsrichtlijnen (BRL’s). De eerste was gericht op de functionele eisen waaraan het ontwerp, de aanleg en het onderhoud aan het camerasysteem minimaal moesten voldoen. De tweede bevatte kwaliteitseisen voor de toezichtcentrale en de cameraobservant. ‘Had’ omdat de AMvB hoogstwaarschijnlijk niet wordt bekrachtigd. Het huidige kabinet streeft naar verlichting van de administratieve lasten voor bedrijven en gemeenten. De minister van Binnenlandse Zaken, mevrouw G. ter Horst, heeft om die reden te kennen gegeven dat het doorvoeren van de AMvB niet in het kabinetsbeleid past. Daarnaast gaat de Minister er vanuit dat Gemeenten kundig genoeg zijn om zelf over de kwaliteit van het cameratoezicht te waken. Indien ook de Tweede Kamer hiermee akkoord gaat zal het voor gemeenten en bedrijven niet verplicht worden om te voldoen aan de beoordelingsrichtlijnen. Dit houdt in dat ook lid 8 van artikel 151c Gemw dan aangepast dient te worden. Buiten kijf blijft het feit dat de richtlijnen voor gemeenten en bedrijven bruikbare instrumenten zijn. Het streven van het CCV en de VNG is dan ook om de BRL’s actueel te houden.
De door de beveiligingsbranche opgerichte stichting SSQ (Safety – Security – Quality) heeft het initiatief genomen om zelfstandig een kwaliteitsbeoordelingsrichtlijn voor ca-merasystemen te gaan ontwikkelen. Deze regeling is bestemd voor leveranciers en in-stallateurs van camerasystemen en voor de alarmcentrales waaruit de camera’s worden bediend en beheerd. Het uitgangspunt van deze richtlijn is dat deze geschikt dient te zijn voor zowel cameratoezicht als camerabeveiliging en/of –bewaking. Interessant is ook dat de SSQ mogelijkheden onderzoekt om certificatie van het gehele camerasysteem financieel aantrekkelijk te maken.
Beveiligingscamera’s op de openbare weg?
In veel gevallen gaat het om de wens om de wegen naar en vanaf een bedrijventerrein in beeld te brengen. De mogelijkheid om dit te realiseren en juridisch te onderbouwen is afhankelijk van, wat de organisatie betreft, de camerabeveiliging, de context en de doelomschrijving. Van belang is de mate van samenwerking in PPS-verband en de vorm waarin die gegoten is. Bijvoorbeeld in de vorm van een stichting. De context bestaat uit een verzameling van feitelijkheden. Hieruit moet blijken of er een aantoonbaar belang aanwezig is om wegen in beeld te brengen. Dit kan door het maken van een veiligheidsanalyse (denk aan proportionaliteit en subsidiariteit). Is er sprake van een stichting en is er een aantoonbaar belang dan kan de doelomschrijving aansluiting vinden bij het vrijstellingsbesluit Wbp.
Vrijstellingsbesluit Wbp
Hierin staat in welke gevallen de meldingsplicht bij het College Bescherming Persoons-gegevens vervalt. Voor camerabeveiliging op toegangswegen is artikel 38 van belang. Dit artikel gaat over vrijstelling van melding indien camera’s een beveiligingsdoel hebben. In lid 1 staat: “Artikel 27 van de wet is niet van toepassing op verwerkingen met het oog op de beveiliging van personen, gebouwen, terreinen, zaken en productieprocessen, die zijn toevertrouwd aan de zorg van de verantwoordelijke, door middel van het gebruik van duidelijke zichtbare videocamera’s, voor zover deze verwerkingen voldoen aan de in dit artikel vermelde eisen.” Met name de zinsnede: “die zijn toevertrouwd aan de zorg van de verantwoordelijke”, is van belang. Door het maken van een veiligheidsanalyse wordt aangetoond of er een veiligheidsbelang aanwezig is om de wegen naar en vanaf het bedrijventerrein onder de zorg van de verantwoordelijke te laten vallen. De verantwoordelijke is in dit geval bijvoorbeeld de opgerichte stichting ter bevordering van de veiligheid op bedrijventerrein X. Bij een beroep op het vrijstellingenbesluit mogen beelden maximaal 24 uur bewaard worden. De vrijstelling geldt niet automatisch voor de uitwisseling van persoonsgegevens!
Privacy
Staan aan of op het bedrijventerrein woningen dan dient men te allen tijde de privacy van bewoners te waarborgen. Transparantie en structureel overleg tussen betrokkenen kan dan een positief resultaat opleveren. Partners voor het overleg kunnen zijn: management van het bedrijventerrein, bewoners, woningbouwvereniging(-en), gemeente, politie en justitie. Denk bijvoorbeeld aan het afsluiten van een convenant. In dat convenant kunnen de volgende vragen aan de orde komen:
1. Op welke plaatsen kijken de camera’s uit?
2. Wanneer staan ze aan?
3. Wat zijn de tijden van meekijken?
4. Op welke tijden worden de camerabeelden opgenomen?
5. Hoelang worden de camerabeelden bewaard?
6. Wat gebeurt er met beelden waarop (mogelijke) strafbare feiten staan?
7. Hoe wordt de klachtenregeling ingevuld?
8. Wanneer en hoe gaan we evalueren?
9. Et cetera.
Is de aanwezigheid van woningen niet aan de orde dan speelt het privacyaspect een minder belangrijke rol. Alleen verkeer op doorgaande wegen kan dan nog een aantoonbare privacybelemmering ondervinden. Belangrijke stelregel is: een inbreuk op privacy is alleen te rechtvaardigen indien uit feiten en omstandigheden blijkt dat het in dienst is van het algemeen belang. Daarnaast dienen de rechten van betrokkenen met waarborgen te zijn omkleed.
Uitwisseling persoonsgegevens
Een persoonsgegeven is volgens de Wbp elk gegeven dat kan leiden tot een identificeerbaar natuurlijk persoon. Ook als een gegeven niet tot directe identificatie leidt kan het een persoonsgegeven zijn, omdat door het combineren van gegevens personen mogelijk toch te identificeren zijn. Een camerabeeld met daarop een te herkennen persoon kan om die reden een persoonsgegeven zijn. Op het delen van persoonsgegevens zijn verschillende wetten van toepassing. Bij camerabeveiliging is dat de Wbp. Bij cameratoezicht is dat de Wet politiegegevens. Is er een publiekprivate samenwerking tussen politie en het bedrijventerrein dan zijn beide wetten van toepassing. Het delen van persoonsgegevens kan alleen als alle betrokken instanties het willen en daartoe bevoegd zijn. Daarnaast dient er een duidelijk omschreven gemeenschappelijk doel aan de uitwisseling van persoonsgegevens ten grondslag te liggen. Het oorspronkelijke doel waarvoor persoonsgegevens zijn verzameld door een instantie is leidend voor de hoeveelheid en de soort informatie die mag worden gedeeld.
